گذری بر شخصیت ژوزف آرتور كنت دوگوبينو

مقدمه

ژوزف آرتور كنت دوگوبينو (1) (1882 ـ 1816) نويسنده و سياستمدار فرانسوي در سال 1816 در شهر ويل‌د‌آوري (2) متولد شد و پس از اتمام تحصيلات خود در سال 1849، از دوره جواني وارد عرصه سياسي گشت. وي به تدريج نماينده سياسي فرانسه در كشورهاي سويس، يونان، ايران، برزيل و استكهلم گرديد، و در سال 1851 به سمت دبيري هيئت اعزامي برن و سپس در هانور برگزيده شد. (3) وي در سال هاي 1274 ـ 1271 ه‍. ق (1864 ـ 1862 م) در عصر قاجار و در دوره حكومت ناصر‌الدين شاه، وزير مختار دولت فرانسه در تهران بود و حدود سه سال در ايران اقامت گزيد كه اين اقامت و معاشرت با مردم و ارتباط با فرهنگ ايراني در طي چند سال، موجب نوشتن سفرنامه‌اي در باره ايران با نام «سه سال در ايران» (4) گرديد.
وي در اين سفرنامه به موضوعات مهمي چون آداب و سنت توده مردم، وضعيت فكري، اعتقادي و روابط اجتماعي آنان پرداخته و ميان رفتار و آداب مردم ايران و مردم اروپا، به ويژه فرانسه به مقايسه مي‌پردازد. در بخشي از كتاب به فرقه‌هاي مذهبي ايران از جمله شيخيه، بهائيت، زرتشتي، اهل‌اللحق، علي‌اللهي و امثال آن و تبيين چگونگي و چرايي پيدايش اين مذاهب و نگرش پاره‌اي از اين مذاهب در باره منجي‌گرايي و مهدويت، اشاره مي‌كند. از بررسي گزارش‌ها و سخنان گوبينو در باره فرقه‌هاي مذكور استنباط مي‌گردد كه غالب فرقه‌هاي مذهبي در عصر قاجار داراي گرايش و رويكرد باطني و تأويلي بودند و قابل توجه است كه شرايط فرهنگي، مذهبي و سياسي ايران در دوره قاجار و پيش از آن به گونه‌اي بوده كه بستره مناسبي براي گرايش عرفاني و تأويلي تلقي مي‌شد و فرقه‌هاي مذكور از اين سنخ بوده‌اند.
گوبينو علاوه بر سفرنامه مذكور، داراي تاليفات ديگري نيز هست كه عبارتند از:
1 ـ بررسي عدم تساوي نژادهاي بشري (1854م).
2 ـ رساله‌اي درباره خطوط ميخي (1864م).
3 ـ مذاهب و عقايد فلسفي در آسياي ميانه (1865م).
4 ـ تاريخ ايران بر طبق گفته مورخين خاور زمين.
5 ـ افسانه‌هاي آسيايي. (5)