پيش در آمد

هر امر مهمي به نسبت اهميتش، در معرض خطرها و آسيبهايي است.مقوله مهم مهدويت هم با اثرات بسيار حياتبخش و بهجت زاي خود كه كمترين آنها، اميد به آينده و سر فرو نياوردن در مقابل حوادث، ستمها و سختيهاست، از اين قاعده مستنثي نيست.

آنچه بدنبال طرح آنيم؛ آسيبهايي است كه پيش از ظهور و در دوران غيبت رخ مينمايد. سخن از آسيبهاي ديگر مانند آنچه در مقابل جريان قيام مهدوي رخ مينمايد، را به وقتي ديگر وا ميگذاريم.

هدف اين نوشتار، بررسي برخي آسيبها با تبيين آثار و خاستگاه هر يك است تا راه مبارزه و درمان آنها روشن گردد.

برداشت هاي انحرافي از مقولة انتظار فرج

1ـ1ـ برخي انتظار فرج را در دعا براي فرج، امر به معروف و نهي از منكرهاي جزئي، منحصر دانسته و بيشتر از آن، وظيفهاي براي خويش قائل نيستند.

1ـ2ـ گروهي ديگر، حتي امر به معروف و نهي از منكرهاي جزئي را نيز بر نميتابند. چون معتقدند در دوران غيبت، كاري از آنها بر نميآيد و تكليفي به عهده ندارند، و امام زمان علیه السلام خود، هنگام ظهور كارها را اصلاح ميكند.

1ـ3ـ پندار گروه سوم چنين است كه جامعه بايستي به حال خود رها شود و كاري به فساد آن نبايد داشت تا زمنيه ظهور ـ كه دنيايي پر از ظلم و فساد است ـ فراهم آيد.

1ـ4ـ گروه چهارم، انتظار را چنين تفسير ميكنند: نه تنها نبايد جلوي مفاسد و گناهان را گرفت، بلكه بايستي به آنها دامن زد تا زمينه ظهور حضرت حجّت هر چه بيشتر فراهم گردد.

1ـ5ـ ديدگاه پنجم، هر حكومتي را به هر شكل ، باطل و برخلاف اسلام ميداند و ميگويد: (هر اقدامي براي تشكيل حكومت در زمان غيبت، خلاف شرع و مخالف نصوص و روايات معتبر است) به اين استدلال كه در روايات آمده است: (هر عَلَم و پرچمي قبل از ظهور قائم علیه السلام باطل است.)1

 

1 . برگرفته از صحيفه امام، پاييز 1378، چاپ اول، ج 21، ص13-14.

پيامدها

پيش از طرح منشأ و علل چنين ديدگاههايي، لازم است برخي از پيامدهاي اين نظريات گفته شود تا مشخص گردد كه چرا اين برداشتها، برداشت انحرافي (انتظار تلخ يا منفي) ناميده
ميشود:

1- قانع بودن به وضع موجود و عدم كوشش براي تحقق وضعي برتر

2- عقب ماندگي توده

3- تسلّط بيگانگان و زبوني در مقابل آنها (نبودن استقلال و آزادي)

4- نااميدي و پذيرش شكست در حوزه فرد و اجتماع

5- ناتواني دولت و نابساماني كشور

6- فراگير شدن ستم و انفعال و بي تحرّكي در مقابل ظلم

7- قبول ذلّت و بدبختي در حوزه فرد و اجتماع

8- تنبلي و بيمسؤوليتي

9- مشكلتر ساختن حركت و قيام امام زمان علیه السلام چرا كه هر چه فساد و تباهي بيشتر شود، كار امام علیه السلام در مبارزه سختتر و طولاني ميگردد

10- تعطيلي محتواي بسياري از آيات و روايات مانند: امر به معروف و نهي از منكر، سياست داخلي و خارجي، چگونگي برخورد با كفار و مشركان، ديه، حدود، دفاع از محرومان عالم و... .

خاستگاه

منشأ برداشتهاي انحرافي عبارت است از:

1. كوتهفكري وعدمبصيرتكافي نسبتبه دين

2.انحرافاتاخلاقي(برخياز قائلانديدگاهدوم)

3. انحرافات سياسي(برخي از قائلان ديدگاه چهارم و پنجم)

4. توهم اينكه امام زمان علیه السلام كارها را به وسيله اكراه و اجبار يا فقط از طريق معجزه انجام
ميدهد؛ پس نياز به مقدمات و زمينهسازي نيست.

5. توهم اينكه غير از امام زمان علیه السلام هيچ كس نميتواند همه فسادها و تباهيها را به صورت كامل بر چيند و تمامي خيرها و صلاحها را در همه ابعاد و زمنيهها حاكم سازد؛ پس كاري از ديگران بر نميآيد.

6. هدف، وسيله را توجيه ميكند: (الغايات تبرّر المبادي؛ هدفها، وسيلههاي نامشروع را مشروعيت ميبخشد.) پس بهترين كمك به تسريع در ظهور و بهترين شكل انتظار، ترويج و اشاعة فساد است.

7. عدم فهم صحيح روايتهايي كه ظلم و جور آخرالزمان را مطرح ميكنند و اين اشتباه كه پس بايستي، يا كاري به فساد و تباهي نداشت و در قبال آن، موضعِ بي طرفي اتخاذ كرد (ديدگاه چهارم) يا حتي ديگران را به گناه فرا خواند (ديدگاه پنجم).

8. جداي از مسايل سياسي و اهل سياست كه به دنبال ركود جوامع اسلامياند، عدم فهم روايات (بطلان هر عَلَمي قبل از ظهور) نيز، زمينه ساز ديدگاه پنجم است

مبارزه و درمان

قبل از پاسخ تفصيلي به ديدگاهها و علل اشتباهات، چند نكته را كه در حل زيربنايي مطالب مذكور مفيد است، يادآوري ميكنيم: