تفاوت اسلامشناسي گيب و نصر با شيمل در بعضي موارد
قابل توجه است كه كتاب «درآمدي بر اسلام» از جانب اين اسلامشناس قابل تطبيق با كتاب «اسلام بررسي تاريخي» هميلتون گيب و كتاب «قلب اسلام» سيد حسين نصر است، اما تفاوتي كه ميان كتاب شيمل با آثار گيب و نصر ديده ميشود، اين است كه آن دو به افكار بنيادي، كلامي و كلان مذاهب اسلامي نگريسته و كمتر به آداب و رسوم، سنتهاي اجتماعي و عادات متداول ميان جوامع مذهبي و تأثيرات فرهنگي اسلام بر جوامع پرداختهاند، اما شيمل در اين كتاب، علاوه بر اينكه گاه به مباني فكري و اعتقادي فرقههاي اسلامي مينگرد، مقدار زيادي به دينداري و فرهنگ عمومي و همگاني توده مردم ميپردازد. در واقع ميتوان يكي از فرقهاي عمده در اسلامشناسي گيب و نصر با شيمل را اين دانست كه آن دو با نگاهي تئوريك و بيشتر كلامي به اسلام مينگرند اما شيمل بيشتر با شيوه مردم شناسي و بوم شناسي با توجه به آثار فرهنگي جهان اسلام در حوزههايي چون هنر، معماري، آداب و رسوم، زبان، عرفان. شعر و ادبيات و مانند آن به اسلام مينگرد
نگرش آنه ماري شيمل در باره تشيع و مهدويت
در پارهاي از آثار خانم شيمل در زمينه اعتقادات و افكار شيعه، از جمله در باره مهدويت و اعتقاد به مصلح جهاني اسلام سخناني نقل گرديده است. وي به طور پراكنده در بسياري از آثار خويش به ويژه در كتاب «تبيين آيات خداوند» و «درآمدي بر اسلام» به مسأله مهدويت اشاره ميكند و نكاتي را كه تا حدي برآمده از معلومات شفاهي و شنيداري او است، نقل ميكند و تنها در بخش «تشيع و فرقههاي مترتبط با آن» از كتاب «درآمدي بر اسلام» به طور منظم سخناني را در زمينه مهدويت ابراز ميدارد.
تفاوت شريعت و فرهنگ
بخشي از اطلاعات خانم شيمل برگرفته از نقليات و سخنان مردم و يا مشاهدات وي از پارهاي سرزمينهاي اسلامي و ديدن بعضي از آداب و رسوم متداول ميان مسلمانان سرچشمه ميگيرد كه اين دسته از سخنان شفاهي، آثار شيمل را آسيب پذير و در معرض سوء فهم قرار داده است، افكار و سنتهايي كه ريشه در منابع و متون ديني فريقين ندارد و صرفاً آداب و رسومي است كه با گذشت زمان و با تكيه بر ريشههاي فرهنگي و بومي در ميان مردم شكل گرفته است.
عدم شناخت صحيح بين شريعت و فرهنگ توسط خانم شيمل
خانم شيمل ميان شريعت يا آداب ديني با آداب و رسوم فرهنگي و قومي تفكيك ننموده است و تصور نموده كه هر چه در ميان مردم رواج مييابد و تبديل به عادت ميگردد، ريشه در شريعت و آداب ديني دارد. مثلاً وي پس از بيان چشم زخم و تاثيرات نگاه در اسلام در باره برخورد خانمها در نگاه به نامحرم ميگويد:
«قبلاًُ راجع به چشم زخم سخن گفتم. در همين زمينه بايد از نيروي منفي و مخرب «نگاه» كه در قرآن ذكر شده نيز ياد كرد..... اين قانون شرعي كه خانمها مطلقاً بايد از چشم در چشم شدن با مردان غريبه پرهيز كنند، يادآور خطر نگاه است، از اين جهت برخي خانمها براي اجتناب از اين قبيل تماسها از عينكهاي تيره استفاده ميكنند». (۱
در واقع از اين سخنان گمان ميرود كه وي حتي عينك زدن زنان را شايد امري شرعي و ديني تلقي نموده است، در حالي كه اين مسأله امري شخصي و فردي است. يا اينكه وي بدون دليل ورود زنان به زيارتگاهها را در زمان بارداري امري ممنوع تلقي ميكند:
«در خلال بارداري، خانمها از ورود به زيارتگاهها اولياء و بزرگان نيز محروم هستند» ۲)
همچنين وي در كتاب تبيين آيات خداوند در بخش جنبههاي مقدس و حيوانات و گياهان در باره اسبي كه حضرت مهدي عجل الله تعالی فرجه الشریف، بر روي آن سوار ميشود اين سخن را نقل ميكند:
«در بين گروههاي شيعي، اين اعتقاد رواج دارد كه در آخرالزمان، وقتي حضرت مهدي عجل الله تعالی فرجه الشریف به زمين نزول ميكنند، بر يك اسب سفيد سوارند، بنا بر اين همه ساله در مراسم عزاداري ماه محرم، اسب زيبايي را كه پاهايش را با حنا رنگين كردهاند با نام ذوالجناح به راه مياندازند تا به تصور عوام، چنان چه حضرت بناگاه ظهور فرمودند، اسب ايشان زين كرده و آماده باشد. مومنين با تقوي اين اسب را لمس ميكنند تا از بركات آن بهرهمند شوند»۳)
همچنين در بخش ديگري از كتاب مذكور هنگامي كه در باره جايگاه و موقعيت عدد چهل در ميان مسلمانان به صورت تفصيل سخن ميگويد، مطلبي را درباره مدت خلافت امام مهدي عجل الله تعالی فرجه الشریف نقل ميكند كه شايد با تفكر و روايات شيعه سازگار نباشد:
«مسلمانان معتقدند كه حضرت مهدي عجل الله تعالی فرجه الشریف در آخر زمان، پس از اينكه چهل خليفه حكومت كردهاند ظاهر خواهد شد و به مدت چهل سال حكومت خواهد كرد» ۴)
پاورقی
1 . همان، ص 409.
2 . همان، ص 410.
3 . تبيين آيات خداوند، ص 108.
4 . همان، ص 219
یادداشتها برای بیادآوری نکات مهم است که در لحظه احتیاج کارگشاست و مورد نیاز...ممکن است درباره زندگی باشدیاحیطه ذهنی ؛ فکری ؛ اعتقادی ؛ تاریخی ؛ اجتماعی ؛ اقتصادی یا سیاسی..