براى فهم درست كلام هر گوينده اى، بايد به قرينه هاى موجود در كلام او توجّه كرد و كلمات ديگر او را در نظر گرفت تا مراد از امور مجمل روشن شود. با مراجعه به احاديث نبوى مى بينيم كه آن حضرت به روشنى مراد خويش را از دوازده خليفه به طور مكرر بيان كرده است; از جمله:

1. محمد بن ابراهيم حمّوئى شافعى از عبداللّه بن عباس نقل مى كند:

(قال رسول اللّه(صلى الله عليه وآله): ان خلفائى و اوصيائى و حجج اللّه على الخلق بعدى إثنى عشر، اَوَّلُهُمْ اخى و آخرهم وَلَدى. قيل يا رسول اللّه و من اخوك؟ قال: علىُّ بن ابى طالب، قيل: و من وَلَدُك؟ قال: المهدى الذى يملأ الارض قسطا و عدلا كما مُلئت جوراً و ظلماً);(1)

رسول خدا(صلى الله عليه وآله) فرمود: خلفا و اوصياى من و حجت هاى خدا بر خلق پس از من دوازده نفر هستند: اولين آنان برادرم و آخرين آنان پسر من است. گفته شد: اى رسول خدا: برادر شما كيست؟ فرمود: على بن ابى طالب. سؤال شد: فرزند شما كيست؟ فرمود: مهدى و او همان كسى است كه زمين را پر از عدل و داد مى كند، همان گونه كه سرشار از ظلم و جور شده باشد.

در اين حديث پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) براى تبيين مراد از دوازده خليفه، به معرّفى امام اول و امام دوازدهم اكتفاء مى كند; در حالى كه در مواقع ديگر اسامى همه دوازده خليفه را بيان مى كند و حتى اسم پدرانشان را نيز برمى شمرد.

2. پيامبر اكرم فرمود:(صلى الله عليه وآله) (ان وصيى و الخليفةَ من بعدى على بن ابى طالب و بعده سبطاى الحسن ثم الحسين يتلوه تسعةٌ من صلب الحسين ائمةُ ابرار. قال ]نعثل يا محمد فسمّهم لى قال: نعم اذا مضى الحسينُ فابنه علىٌّ، فاذا مضى علىٌ فابنه محمد فاذا مضى محمدٌ فابنه جعفر فاذا مضى جعفر فابنه موسى فاذا مضى موسى فابنه علىٌ فاذا مضى علىٌ فابنه محمد ثم ابنه علىٌ ثم ابنه حسن ثم الحجةُ بن الحسن، فهذه اثنا عشر ائمةً عَدَدَ نقباء بنى اسرائيل);([2)

جانشين و خليفه بعد از من على بن ابى طالب(عليه السلام)است و بعد از او دو نوه من حسن(عليه السلام) و سپس حسين(عليه السلام)هستند. سپس نه فرزند حسين(عليه السلام)امام خواهند بود. ]نعثل گفت: اى محمد(صلى الله عليه وآله)آن نُه نفر را نام ببر. پيامبر(صلى الله عليه وآله)فرمود: وقتى حسين(عليه السلام)از دنيا رفت، فرزندش على(عليه السلام)امام است و هنگامى كه على(عليه السلام) از دنيا رفت، فرزندش محمد(عليه السلام)به امامت مى رسد و چون محمد(عليه السلام) از دنيا رفت، پسرش جعفر(عليه السلام) امام خواهد شد و وقتى جعفر(عليه السلام)از دنيا برود، فرزندش موسى(عليه السلام) امام است و هنگامى كه موسى(عليه السلام)درگذشت، پسرش على(عليه السلام)و بعد از او فرزندش حسن(عليه السلام)و بعد از او حجة بن الحسن(عليه السلام) امام خواهد بود. اينان دوازده امام به عدد نقباى بنى اسرائيل هستند.

با توجه به اين روايات و احاديث ديگر شيعه و سنى، روشن مى شود كه مراد از دوازده خليفه پيامبر(صلى الله عليه وآله)، همين امامان دوازده گانه است.

[1. فرائد السمطين، ج 2، ص 312، ح 562.

2. فرائد السمطين، ج 2، ص 133، ذيل حديث 431; ينابيع المودة، باب 76، ص 441.