امام صادق(عليه السلام) فرمود: من دين الأئمة، الورع... و انتظار الفرج بالصّبر.(1)شرايط بسيار دشوار عصر غيبت، مستلزم آن است كه هر شيعه ى منتظرى، در برابر مشكلات و گرفتارى‌ها بايستد و از موجوديّت و هويّت خويش دفاع كند.

كسى كه براى آينده اش برنامه مى‌ريزد و براى رسيدن به اهدافش، نيازها را مى‌شناسد و براى به دست آوردن آن ها، راه هايى را پيش بينى مى‌كند، به خوبى مى‌داند كه با داشتن نقشه و برنامه، كارها، سريع تر و بهتر شكل مى‌گيرد. چون موانع را در طرح و برنامه ى كلّى، مى‌توان شناخت و براى از ميان برداشتن آن ها، چاره اى انديشيد.

آنان، در رويارويى با مشكلات، غافلگير نمى شوند و كاسه ى صبرشان لبريز نمى گردد و به جزع و فزع يا ذلّت و ضعف روى نمى آورند. مواجهه با ترس، طبيعى است و هر انسانى، در طول زندگى اش، با آن روبه رو مى‌شود، امّا مهم اين است كه چگونه از آن بهره ببرد.

آدمى، در طول تاريخ، با ترس‌ها به قدرت رسيده،(2) با محبّت‌ها و عشق ها، كوه‌ها را بر دوش كشيده است.(3) انسان بر اثر برخورد با مشكلات و تجربه‌هاى مكرّر آموخته است كه چگونه ترس و عشق را با قدرت جايگزين كند و چگونه براى مشكلات راه حل بيابد.

منتظر، كسى است كه مشكلات دوران انتظار را پيش بينى كند و در نتيجه، از بحران هجوم مشكلات بكاهد و صبرش، مغلوب حوادث نشود.

امام حسين(عليه السلام) مى‌فرمايد:

براى او، غيبتى است كه گروهى در آن دوران، از دين برگشته، برخى ديگر، بر دين پايدار خواهند ماند و مورد اذيّت و آزار قرار خواهند گرفت. به آنان گفته مى‌شود: اگر راست مى‌گوييد، پس اين وعده ى ظهور مهدى چه زمانى اتفاق خواهد افتاد؟ ليكن آن كه در زمان غيبت، بر آزارها و تكذيب ها، استوار بماند، گويا مجاهدى است كه در ركاب رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) با شمشير، به جهاد برخاسته است.(4)

امام صادق(عليه السلام) به نقل از رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) فرموده اند:

زمانى بر مردم خواهد آمد كه حكومت، جز به وسيله ى كشتن و ستمگرى به دست نيايد، و ثروت جز با غصب و بخل فراهم نگردد، و محبّت و دوستى، جز با بيرون رفتن از دين به چنگ نيايد. پس هر كس، آن زمان را در يابد و بر فقر صبر كند، با اين كه محبّت مردم را بتواند جلب كند، و بر خوارى و ذلّت صبر كند، در صورتى كه قدرت عزيز شدن را داشته باشد، خداوند پاداش پنجاه صدّيق از تصديق كنندگان مرا به او خواهد داد.(5)

مراد از «ذلّت و عزت» در اين روايت، عزّت و ذلّت ظاهرى و دنيايى است، وگرنه مؤمن هميشه از عزّت برخوردار است، چه در فقر و پريشانى، چه در مكنت و برخوردارى؛ (وللّه العزة ولرسوله وللمؤمنين).(6)

امام كاظم(عليه السلام) نيز در اين زمينه مى‌فرمايد:

هر كس صبر كند و انتظار كشد، به فرج و پيروزى مى‌رسد و انتظار فرج، بخشى از فرج است.(7)

اين مسئله، چنان حياتى است كه صابران دوره ى انتظار، از گروندگان به غيب، بلكه از مفلحان و رستگاران شمرده شده‌اند.(8)

1. از دين امامان است پرهيزكارى... و انتظار فرج با صبر و شكيبايى. بحارالأنوار، ج 5، ص 122.

2. دانشمندان، تمدن صنعتى فعلى را، حاصل جنگ هاى جهانى اول و دوم مى دانند.

3. بى ستون را عشق كند و شهرتش فرهاد برد.

4. بحارالانوار، ج 51، ص 133.

5. كافى، ج 2، ص 91، ح 12.

6. منافقون: 8 .

7. مكيال المكارم، ج 2، صص 411 ـ 426.

8. بحارالأنوار، ج 52، ص 143. قال رسول الله(صلى الله عليه وآله وسلم): طوبى للصّابرين في غيبته... أولئك وصفهم اللّه في كتابه فقال: (والّذين يؤمنون بالغيب) و قال: (أولئك حزب اللّه ألا انّ حزب اللّه هم المفحون).